Cuộc cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa các chuỗi bán lẻ hiện đại mà còn tạo sức ép buộc kênh phân phối truyền thống phải chuyển đổi để giữ thị phần.

Theo các chuyên gia tại buổi nói chuyện chuyên đề “Biến động kênh bán lẻ và Ecommerce: Doanh nghiệp nên thích ứng ra sao” do Hiệp hội Hàng Việt Nam chất lượng cao tổ chức, thị trường bán lẻ đang chứng kiến sự dịch chuyển rõ nét giữa các kênh phân phối. Trong đó, minimart nổi lên là mô hình tăng trưởng nhanh nhờ đáp ứng nhu cầu mua sắm tiện lợi, trong khi thương mại điện tử tiếp tục mở rộng thị phần.

Ông Chinh Phạm, Trưởng nhóm chuyên gia thị trường của Hiệp hội Hàng Việt Nam chất lượng cao và Trung tâm BSA, dự báo tỷ trọng kênh bán lẻ truyền thống sẽ giảm từ khoảng 68% năm 2026 xuống 60% vào năm 2030. Ngược lại, bán lẻ hiện đại có thể tăng từ 16% lên 20%, còn thương mại điện tử tăng từ 13% lên 17%.

Đáng chú ý, kênh minimart đang phát triển với tốc độ nhanh chưa từng có. Tại các đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh, người tiêu dùng có thể dễ dàng tìm thấy ít nhất một siêu thị mini trong bán kính 500 m đến 1 km. Hiện cả nước có khoảng 11.000 minimart, với tốc độ mở mới trung bình 5 cửa hàng mỗi ngày. Dự báo đến năm 2030, số lượng minimart có thể tăng gấp 3 lần, vượt mốc 30.000 điểm bán.

Người nội trợ hiện đại chọn giải pháp đi siêu thị nhỏ sau giờ làm thay cho thói quen đi chợ truyền thống sớm, qua đó tạo cơ hội bùng nổ minimart

Cuộc đua mở rộng mạng lưới đang thu hút các doanh nghiệp bán lẻ lớn. Masan đặt mục tiêu phát triển chuỗi WinMart+/WiN lên 12.000–15.000 cửa hàng, tương đương khoảng một nửa quy mô thị trường dự báo. Bách Hóa Xanh hướng tới 7.000–8.000 điểm bán. Cùng với đó, sự gia nhập của chuỗi Alfamart từ Indonesia và kế hoạch mở rộng của các thương hiệu nước ngoài đang khiến cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Theo ông Chinh Phạm, minimart được dự báo duy trì tốc độ tăng trưởng trên 20%/năm. Động lực chủ yếu đến từ khả năng đáp ứng nhu cầu mua sắm nhanh, thuận tiện và giải quyết nhu cầu thực phẩm cho bữa ăn trong ngày (Meal for today).

Sự thay đổi thói quen tiêu dùng cũng tạo lợi thế cho mô hình này. Lượng khách tại minimart tập trung cao nhất trong khung giờ từ 17 giờ đến 21 giờ, khi nhiều người lựa chọn mua sắm sau giờ làm thay vì đi chợ truyền thống vào buổi sáng.

Đặc biệt, khi thị trường nội thành ngày càng chật chội và cạnh tranh gay gắt, các chuỗi bán lẻ đang chuyển hướng tìm kiếm dư địa tăng trưởng tại vùng ven và nông thôn. Số liệu đăng ký địa điểm kinh doanh mới cho thấy khoảng 70% cửa hàng mở mới nằm tại địa bàn cấp xã. Xu hướng này phản ánh chiến lược mở rộng độ phủ, tiếp cận khách hàng và giành thị phần tại những khu vực còn nhiều tiềm năng.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của minimart không đồng nghĩa với việc bán lẻ truyền thống sẽ biến mất. Với tỷ trọng dự báo vẫn chiếm khoảng 60% thị trường vào năm 2030, kênh này tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phân phối hàng hóa.

Ông Đinh Công Trí, Giám đốc Chiến lược kinh doanh cấp cao TT Group, nguyên Giám đốc Bán hàng và Trade Marketing Unilever, nhận định bán lẻ truyền thống đang trải qua bốn quá trình đồng thời: hiện đại hóa, phân hóa, số hóa và chuyên biệt hóa.

Hiện thị trường có khoảng 500-600 nghìn điểm bán lẻ truyền thống, trong đó cửa hàng tạp hóa nhỏ theo mô hình Mom and Pop chiếm khoảng 70-75%. Mạng lưới rộng khắp này vẫn là lợi thế quan trọng trong việc đưa hàng hóa đến người tiêu dùng, đặc biệt tại các khu dân cư và địa bàn nông thôn.

Theo ông Trí, trong 5 năm tới, bán lẻ truyền thống vẫn là kênh mang lại giá trị cốt lõi cho doanh nghiệp Việt Nam. Xét về tỷ suất lợi nhuận khi phân phối hàng hóa, kênh này có thể cao hơn 10% so với bán lẻ hiện đại và 20% so với thương mại điện tử hoặc các hình thức khác.

Dù vậy, để duy trì lợi thế, các cửa hàng truyền thống cần chủ động nâng cấp và số hóa. Việc chuyển đổi không nhất thiết đòi hỏi nguồn vốn lớn mà có thể bắt đầu từ chuẩn hóa trưng bày, đa dạng phương thức thanh toán, tối ưu danh mục hàng hóa và sử dụng ứng dụng để so sánh giá, đặt hàng. Kết hợp bán hàng trực tiếp với trực tuyến sẽ giúp các cửa hàng tận dụng lợi thế địa phương và công cụ số để giữ chân khách hàng.

Trong bối cảnh các kênh phân phối cùng phát triển, ông Phạm Hồng Sơn, Tổng giám đốc MCC, cho rằng doanh nghiệp cần xác định rõ vai trò của từng kênh trong chiến lược kinh doanh, thay vì chỉ tập trung vào một mô hình.

“Thị trường chuyển dịch, người tiêu dùng chuyển dịch thì doanh nghiệp, người bán hàng phải tự thay đổi để thích nghi, phải chủ động tham gia thị trường một cách hiệu quả nhất. Doanh nghiệp phải tập trung khai thác tối đa những mặt hàng, tăng năng suất và độ bao phủ, xây dựng mô hình hoạt động mới”, ông Sơn khuyến nghị.

Như vậy, cuộc cạnh tranh trên thị trường bán lẻ không chỉ là cuộc đua mở rộng số lượng điểm bán mà còn là bài toán nâng cao hiệu quả phân phối, tối ưu lợi nhuận và thích ứng với hành vi tiêu dùng. Doanh nghiệp nào kết hợp hiệu quả các kênh bán hàng, khai thác tốt thị trường vùng ven, nông thôn và ứng dụng công nghệ phù hợp sẽ có thêm lợi thế trong giai đoạn tái cấu trúc thị trường bán lẻ.

TBNH