Giá nhà tăng nhanh hơn thu nhập, nguồn cung thiếu hụt kéo dài khiến giấc mơ an cư của người thu nhập thấp ngày càng xa vời. Thực trạng này được mổ xẻ trong Chương trình thời sự đặc biệt “Hà Nội: Tăng tốc phát triển nhà ở xã hội - Mở rộng cơ hội an cư”, do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội thực hiện mới đây.

Áp lực giá nhà đè nặng giấc mơ an cư

Thị trường bất động sản Hà Nội những năm gần đây chứng kiến một nghịch lý ngày càng rõ nét, giá nhà tăng nhanh, trong khi thu nhập của người dân tăng chậm. Theo ghi nhận, giá chung cư, nhà liền kề, biệt thự và đất nền đều tăng bình quân từ 10-15% mỗi năm; có thời điểm tăng tới 30%. Đây là tốc độ tăng vượt xa khả năng tích lũy của phần lớn người lao động, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp và trung bình.

Khách mời tham gia Chương trình thời sự đặc biệt “Hà Nội: Tăng tốc phát triển nhà ở xã hội - Mở rộng cơ hội an cư”. Ảnh: Thanh Hải

Song song với đó, áp lực dân số đô thị ngày càng lớn. Mỗi năm, Hà Nội tăng thêm khoảng 160.000-200.000 người, kéo theo nhu cầu nhà ở gia tăng mạnh. Ước tính, Thủ đô đang thiếu khoảng 50.000 căn hộ mỗi năm để đáp ứng nhu cầu ở thực. Riêng trong năm 2025, nhu cầu mua nhà được dự báo tăng thêm khoảng 15%.

Sự mất cân đối cung - cầu cùng với đà tăng giá kéo dài đã khiến việc sở hữu nhà ở trở thành mục tiêu khó tiếp cận đối với nhiều người.

Nhà ở xã hội dành cho công nhân tại xã Thiên Lộc, Hà Nội. Ảnh Phạm Hùng

Câu chuyện của anh Nguyễn Văn Thể - một người kinh doanh nhỏ tại Hà Nội, là trụ cột gia đình 4 người phản ánh rõ áp lực này. Với tổng thu nhập hơn 40 triệu đồng/tháng, sau khi trang trải chi phí, gia đình anh chỉ tiết kiệm được khoảng 20 triệu đồng.

“Tôi cũng tìm hiểu mua nhà nhiều nơi, nhưng giá quá cao. Ở trung tâm có thể lên tới 100-150 triệu đồng/m², vùng ven cũng 60-80 triệu đồng/m². Một căn hộ 2 phòng ngủ đã hơn 5 tỷ đồng, với thu nhập như vậy thì không biết bao giờ mới mua được”, anh Thể chia sẻ.

Không chỉ các gia đình có con nhỏ, người trẻ cũng đang đối mặt với bài toán tương tự. Chị Nguyễn Ngọc Linh - nhân viên văn phòng với thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng cho biết, dù đã tìm kiếm ở các khu vực xa trung tâm, giá nhà vẫn vượt quá khả năng tài chính. “Tôi cũng mong muốn có một căn nhà để ổn định cuộc sống. Nhưng với mức giá hiện nay, thực sự rất khó để tiếp cận”, chị Linh nói.

Dữ liệu thị trường cho thấy, trong 10 năm qua, giá căn hộ tại Hà Nội đã tăng từ khoảng 25 triệu đồng/m² lên hơn 75 triệu đồng/m², tức gấp 3 lần. Trong khi đó, thu nhập bình quân đầu người chỉ tăng từ 4,1 triệu đồng/tháng lên hơn 8,3 triệu đồng/tháng, tức khoảng gấp đôi.

Khoảng cách ngày càng lớn này đang làm thay đổi tâm lý của người mua nhà. Khảo sát cho thấy 61% người được hỏi đã hoãn kế hoạch mua nhà; 93% người chưa sở hữu bất động sản không tự tin vào khả năng mua nhà; gần 49% người lao động mất dần động lực vì giá quá cao.

Những câu nói ngắn gọn nhưng đầy trăn trở của người dân phần nào phản ánh thực tế: “Giá nhà nên bình ổn để còn có động lực cố gắng”, “Không dám nghĩ tới chuyện mua nhà”, hay thậm chí “Không chắc cả đời có mua được nhà hay không”.

Nhà ở xã hội ra hàng, nguồn cung bật tăng

Trong bối cảnh đó, nhà ở xã hội nổi lên như một giải pháp trọng tâm nhằm giải bài toán an cư cho người thu nhập thấp. Thực tế, chủ trương phát triển nhà ở xã hội đã được đặt ra từ nhiều năm trước. Tuy nhiên, phải đến năm 2025, kết quả mới bắt đầu rõ nét. Đáng chú ý, số lượng nhà ở xã hội hoàn thành trong năm 2025 đã vượt tổng số của cả giai đoạn 2021–2024.

Nhà ở xã hội dành cho công nhân tại xã Thiên Lộc, Hà Nội. Ảnh Phạm Hùng

Theo ông Bùi Tiến Thành, Trưởng phòng Phát triển đô thị, Sở Xây dựng Hà Nội, sự tăng tốc này là kết quả của quá trình tích lũy chính sách và triển khai kéo dài trong nhiều năm.

Ông Thành phân tích, các cơ chế, chính sách khi đi vào thực tế đều cần thời gian để phát huy hiệu quả. Đối với nhà ở xã hội - loại hình dự án có sử dụng đất nên thời gian chuẩn bị, giải phóng mặt bằng và triển khai thường kéo dài từ 3-5 năm. Vì vậy, phải đến giai đoạn 2025-2026, các dự án mới bắt đầu “ra hàng”. “Chính vì độ trễ đó, nên kết quả của năm 2025 và 2026 sẽ cao hơn cộng dồn các năm trước”, ông Thành cho biết.

Trong năm 2026, Hà Nội tiếp tục tập trung triển khai đồng bộ các cơ chế, chính sách theo Nghị quyết 204/2025 của Quốc hội cùng các nghị định liên quan. Hiện trên địa bàn có hơn 100 dự án nhà ở xã hội đang được triển khai.

Riêng trong năm 2026, thành phố đặt mục tiêu đưa khoảng 18.700 căn hộ ra thị trường. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm tăng nguồn cung và giảm áp lực cho thị trường nhà ở.

Không chỉ dừng lại ở con số, sự gia tăng nguồn cung nhà ở xã hội còn mang ý nghĩa lớn hơn trong việc tái cân bằng cấu trúc thị trường. Khi phân khúc này phát triển, cơ hội tiếp cận nhà ở của người thu nhập thấp sẽ được cải thiện, đồng thời góp phần hạn chế tình trạng lệch pha cung – cầu.

Dưới góc độ quản lý nhà nước, ông Bùi Tiến Thành nhấn mạnh: “Nhu cầu nhà ở xã hội là rất lớn. Việc đáp ứng nhu cầu này không chỉ là nhiệm vụ an sinh mà còn góp phần tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội, nhất là khi Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới”.

Gỡ nút thắt, đưa chính sách đến đúng người cần

Dù đã có những tín hiệu tích cực, song thực tế cho thấy việc phát triển nhà ở xã hội từng gặp nhiều khó khăn. Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chủ yếu đến từ những “điểm nghẽn” về cơ chế, thủ tục và nguồn lực.

TS. Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam nhận định, nhu cầu nhà ở xã hội luôn rất lớn, nhưng trước đây việc triển khai còn chậm do vướng mắc về quỹ đất, quy trình pháp lý phức tạp và cơ chế chưa đủ hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp.

Từ năm 2025, tình hình đã có sự chuyển biến rõ rệt. Nhiều chính sách được điều chỉnh, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội. Kết quả là số lượng dự án khởi công, xây dựng và hoàn thành đều tăng mạnh.

Dẫu vậy, để nhà ở xã hội thực sự trở thành “phao cứu sinh” cho người thu nhập thấp, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách theo hướng đồng bộ và hiệu quả hơn.

Trước hết là cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án. Việc đơn giản hóa quy trình sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ, tăng nguồn cung trên thị trường.

Tiếp đến là bảo đảm quỹ đất dành cho nhà ở xã hội, đặc biệt trong các dự án phát triển đô thị mới. Nếu không có quỹ đất phù hợp, việc phát triển sẽ khó đạt mục tiêu đề ra.

Bên cạnh đó, cần có các gói tín dụng ưu đãi, linh hoạt hơn để người thu nhập thấp có thể tiếp cận. Giá nhà ở xã hội dù thấp hơn thị trường, nhưng vẫn là khoản đầu tư lớn đối với nhiều gia đình.

Một yếu tố quan trọng khác là bảo đảm tính minh bạch và công bằng trong phân bổ. Chính sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi đến đúng đối tượng, tránh tình trạng trục lợi hoặc phân bổ không đúng nhu cầu.

Ở góc độ người dân, điều họ mong đợi không chỉ là có thêm dự án, mà là những căn nhà phù hợp với khả năng chi trả. Như chia sẻ của nhiều người, họ không kỳ vọng giá rẻ bất thường, mà cần mức giá hợp lý và cơ chế tiếp cận rõ ràng.

Giấc mơ an cư không chỉ là nhu cầu thiết yếu của mỗi gia đình, mà còn là nền tảng cho sự ổn định và phát triển của xã hội. Khi người lao động có chỗ ở ổn định, họ mới yên tâm làm việc, gắn bó lâu dài và đóng góp cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh giá nhà liên tục leo thang, việc Hà Nội tăng tốc phát triển nhà ở xã hội mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không chỉ mở rộng cơ hội an cư cho người thu nhập thấp, đây còn là bước đi cần thiết để tái cân bằng thị trường và bảo đảm an sinh đô thị.

HNM