Cơ chế vận hành thị trường carbon tập trung với hai loại hàng hóa chính gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho các cơ sở phát thải lớn trong các lĩnh vực sắt thép, xi măng và nhiệt điện; cùng với các tín chỉ carbon được tạo ra từ các dự án giảm phát thải.

Việt Nam đang tiến những bước quan trọng trong việc hình thành thị trường carbon trong nước, tạo nền tảng để hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Theo Đề án Thành lập và Phát triển thị trường carbon tại Việt Nam, giai đoạn từ năm 2025 đến hết năm 2028 sẽ triển khai thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước. Từ năm 2029, thị trường carbon sẽ chính thức vận hành trên phạm vi toàn quốc.

Sàn giao dịch carbon là nơi các tổ chức, doanh nghiệp thực hiện mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Trong đó, mỗi tín chỉ carbon tương ứng với việc giảm hoặc hấp thụ một tấn CO₂ hoặc lượng khí nhà kính tương đương.

Theo lộ trình phát triển thị trường carbon trong nước, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) và các cơ quan quản lý đang xây dựng cơ chế vận hành thị trường tập trung với hai loại hàng hóa chính gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho các cơ sở phát thải lớn trong các lĩnh vực sắt thép, xi măng và nhiệt điện; cùng với các tín chỉ carbon được tạo ra từ các dự án giảm phát thải.

Cơ chế này cho phép các doanh nghiệp phát thải thấp hơn mức hạn ngạch được cấp có thể bán phần dư thừa cho các đơn vị phát thải vượt ngưỡng cho phép. Qua đó, phát thải khí nhà kính không chỉ là nghĩa vụ môi trường mà dần trở thành một loại tài sản có thể giao dịch trên thị trường.

Mục tiêu quan trọng nhất của thị trường carbon là hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính để thực hiện các cam kết quốc gia về biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Đồng thời, cơ chế thị trường sẽ tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đổi mới quy trình sản xuất.

Không chỉ góp phần giảm phát thải, thị trường carbon còn được kỳ vọng mở ra nguồn lực tài chính mới cho nền kinh tế xanh. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, lâm nghiệp, nông nghiệp bền vững hay xử lý chất thải có thể tạo ra tín chỉ carbon và bán trên thị trường, từ đó hình thành thêm một kênh doanh thu mới.

Các chuyên gia đánh giá Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển thị trường carbon. Với hơn 14 triệu ha rừng cùng hàng loạt dự án giảm phát thải trong lĩnh vực năng lượng và công nghiệp, Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên tín chỉ carbon tiềm năng, có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị carbon của khu vực và thế giới.

Bên cạnh đó, việc hình thành thị trường carbon còn giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu trong bối cảnh nhiều quốc gia đang áp dụng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng nghiêm ngặt và triển khai các cơ chế điều chỉnh carbon đối với hàng hóa nhập khẩu.

Để chuẩn bị cho việc vận hành thị trường, UBCKNN đã ban hành Công văn số 5170/UBCK-PTTT về việc lựa chọn ngân hàng thanh toán cho thị trường giao dịch carbon trong nước. Theo đó, BIDV được lựa chọn là ngân hàng duy nhất cung cấp dịch vụ thanh toán tiền cho các giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon Việt Nam.

PTT