Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư tiết kiệm năng lượng, xử lý chất thải, giảm phát thải nhưng chưa nhận diện được những kết quả này có thể phát triển thành tín chỉ carbon. Trong khi thị trường carbon bắt đầu hình thành, việc thiếu năng lực đo lường và quản trị dữ liệu đang khiến doanh nghiệp bỏ lỡ một nguồn doanh thu mới.

Tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động”, diễn ra mới đây, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận, coi carbon không chỉ là vấn đề tuân thủ mà còn có thể trở thành một yếu tố tạo thêm giá trị cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhìn nhận, thị trường carbon vẫn là lĩnh vực mới đối với Việt Nam. Trong quá trình triển khai thí điểm, các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, hạ tầng kỹ thuật, hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định và quản trị dữ liệu.

Ông Lê Công Thành, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Cùng với hoàn thiện các điều kiện vận hành, cơ quan quản lý sẽ tăng cường tham vấn, lắng nghe những khó khăn, vướng mắc và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp để kịp thời đưa ra các giải pháp phù hợp.

Song song đó, Việt Nam cần tăng cường kết nối với các đối tác, tổ chức quốc tế nhằm thúc đẩy hợp tác về tài chính, công nghệ, nâng cao năng lực và phát triển các dự án giảm phát thải có chất lượng.

Theo Thứ trưởng, để thị trường carbon Việt Nam phát triển, cần sự phối hợp chặt chẽ của nhiều chủ thể. Trong đó, Nhà nước có vai trò kiến tạo thể chế và bảo đảm tính minh bạch của thị trường; các tổ chức tài chính cung cấp nguồn lực; các tổ chức công nghệ cung cấp giải pháp; còn chuyên gia và các tổ chức tư vấn góp phần nâng cao chất lượng dự án và năng lực thị trường.

Đặc biệt, doanh nghiệp phải trở thành chủ thể trung tâm của quá trình chuyển đổi. Thay vì chỉ nhìn giảm phát thải như một nghĩa vụ phải thực hiện, doanh nghiệp cần chuyển sang tư duy chủ động tạo ra giá trị từ hoạt động giảm phát thải.

Đặt vấn đề từ thực tế của doanh nghiệp, ông Trương Đồng Tâm, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Ngôi Sao Vàng, cho biết doanh nghiệp đang thu gom, xử lý chất thải để sản xuất nhiên liệu và đặt câu hỏi liệu hoạt động này có thể được cấp tín chỉ carbon, qua đó tạo thêm nguồn thu hay không.

Đưa ra góp ý từ băn khoăn của doanh nghiệp, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, cho biết hoạt động này có thể được xem xét cấp tín chỉ carbon, song doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Một trong những yêu cầu quan trọng đối với dự án tạo tín chỉ carbon là phải chứng minh được tính bổ sung. Theo ông Quang, dự án có thể phải áp dụng công nghệ vượt mức thông thường hoặc tạo ra lượng giảm phát thải mà nếu không triển khai dự án thì khó đạt được.

Bên cạnh đó, dự án phải đáp ứng các yêu cầu về tính bền vững môi trường và những tiêu chí liên quan khác. Vì vậy, “không phải mọi hoạt động giảm phát thải đều có thể tạo tín chỉ carbon”.

Ngay cả khi được cấp tín chỉ, không phải tất cả tín chỉ carbon đều được phép giao dịch trên thị trường trong nước. Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, các loại tín chỉ có thể giao dịch gồm tín chỉ được cấp tại Việt Nam; tín chỉ hình thành từ cơ chế hợp tác theo Điều 6.2 và tín chỉ theo Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris.

Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (bìa trái) và các diễn giả tại phiên tọa đàm.

Nói thêm về câu chuyện này, tại phiên tọa đàm về cơ chế lưu ký và thanh toán tín chỉ carbon trong khuôn khổ Diễn đàn, bà Phạm Liên Anh, Trưởng Chương trình Tư vấn Cải cách và Nghiên cứu Kinh tế Việt Nam, Lào, Campuchia, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), cho biết nhiều doanh nghiệp đã đầu tư tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải nhưng chưa nhận diện được khả năng tạo tín chỉ carbon từ chính những hoạt động này, qua đó bỏ lỡ một nguồn thu tiềm năng.

"Đây là một trong những vấn đề được ghi nhận qua khảo sát phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu năm 2025 tại các doanh nghiệp thuộc một số ngành có tiềm năng tạo tín chỉ carbon ở Việt Nam", bà Liên Anh thông tin.

Theo bà Liên Anh, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đã triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải phục vụ hoạt động sản xuất nhưng chưa biết những kết quả này có thể gắn với việc phát triển dự án tín chỉ carbon. Do đó, cơ hội biến lượng phát thải được cắt giảm thành nguồn doanh thu bổ sung chưa được tận dụng.

Để tham gia thị trường carbon, trước hết doanh nghiệp phải xác định mình phát thải bao nhiêu, nguồn phát thải chính nằm ở đâu và có khả năng đo lường, giám sát, báo cáo, thẩm định (MRV) các số liệu này.

Tuy nhiên, khảo sát cho thấy năng lực MRV của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Việc triển khai hệ thống MRV và số hóa dữ liệu mới đang ở giai đoạn đầu.

Theo đại diện IFC, doanh nghiệp cần xác định những giải pháp hoặc dự án có khả năng giảm phát thải và xem xét khả năng phát triển thành tín chỉ carbon. Đồng thời, doanh nghiệp cần xác định thị trường mục tiêu cho tín chỉ được tạo ra, có thể là thị trường tự nguyện, thị trường tuân thủ, thị trường trong nước hoặc chuyển giao quốc tế theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris.

Một hạn chế khác là tín chỉ carbon chưa thực sự được tích hợp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, kế hoạch đầu tư và chiến lược dài hạn của nhiều doanh nghiệp. Trong khi đó, quản trị carbon ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh, khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu, cũng như tín dụng và các nguồn tài chính xanh.

Việc nhận diện đầy đủ giá trị của lượng phát thải được cắt giảm, vì vậy, có thể giúp doanh nghiệp chuyển từ tư duy giảm phát thải để đáp ứng yêu cầu tuân thủ sang chủ động tạo thêm giá trị kinh tế từ carbon.

VnBus