Không chỉ là định hướng giao thông, đây là cấu trúc phát triển mới mang tính chiến lược, gắn cảng biển, logistics, công nghiệp, đô thị ven biển và kinh tế biển thành một chuỗi liên hoàn, với tham vọng đưa Cà Mau trở thành cửa ngõ trung chuyển mới của vùng.

Từ điểm cuối đất nước đến cửa mở ra biển

Trong nhiều năm, hạn chế lớn nhất của Cà Mau là vị trí xa các trung tâm logistics lớn, hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, thiếu cảng nước sâu và chi phí vận chuyển cao. Điều này khiến lợi thế biển, thủy sản, năng lượng và xuất khẩu của địa phương chưa được khai thác tương xứng. Tuy nhiên, cách tiếp cận trong quy hoạch điều chỉnh lần này cho thấy tư duy phát triển đã thay đổi đáng kể. Thay vì “hướng nội”, quy hoạch mới đặt trọng tâm vào không gian biển và hành lang logistics ven biển phía Nam.

Ông Nguyễn Văn Quang, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính), một chuyên gia tham gia tư vấn lập Quy hoạch cho biết: Quy hoạch mới xác định phát triển Khu kinh tế Năm Căn - Đất Mũi, gắn với cảng biển Hòn Khoai, logistics, công nghiệp năng lượng, chế biến sâu và trung chuyển hàng hóa vùng ĐBSCL. Đây là điểm khác biệt lớn so với nhiều quy hoạch địa phương trước đây vốn chủ yếu tập trung vào mở rộng đô thị hoặc gia tăng đơn thuần quy mô hạ tầng giao thông. Trong cấu trúc mới, Năm Căn được định vị là trung tâm logistics - công nghiệp biển; Hòn Khoai là cảng nước sâu chiến lược; Đất Mũi là trung tâm du lịch sinh thái biển; còn TP. Cà Mau (trước đây) đóng vai trò trung tâm điều phối hành chính, thương mại và dịch vụ.

Đáng chú ý, bản quy hoạch nhấn mạnh định hướng đưa Cà Mau trở thành cửa ngõ trung chuyển của khu vực ĐBSCL. Điều này cho thấy mục tiêu của Tỉnh không dừng ở tăng trưởng nội vùng, mà hướng tới tái định vị vai trò của Cà Mau trong chuỗi liên kết kinh tế biển phía Nam.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Quy hoạch là định hướng phát triển cụm cảng Hòn Khoai với vai trò “mắt xích” chiến lược của không gian kinh tế biển tỉnh Cà Mau. Theo quy hoạch, khu bến cảng Hòn Khoai được xác định là cảng tổng hợp, logistics và trung chuyển quan trọng của khu vực phía Nam ĐBSCL. Đảo Hòn Khoai được định hướng ưu tiên đầu tư cảng tổng hợp, phát triển trung tâm logistics, kết nối đa phương thức giữa đường bộ, đường thủy và cảng biển, hình thành chuỗi cung ứng phục vụ xuất nhập khẩu vùng ven biển phía Nam. Đặc biệt, phụ lục quy hoạch giao thông cho thấy tuyến kết nối ra đảo Hòn Khoai được định hướng quy mô cầu vượt biển 4 làn xe và đang được triển khai. Đây sẽ là một trong những công trình hạ tầng biển có quy mô lớn nhất khu vực, tạo nền tảng để hình thành hệ sinh thái logistics biển mới ở cực Nam đất nước.

Theo một số chuyên gia, trong bối cảnh khu vực Đông Nam Bộ đang chịu áp lực lớn về hạ tầng cảng biển và logistics, việc hình thành một cửa ngõ trung chuyển phía Nam có thể giúp tái cấu trúc luồng hàng hóa cho vùng ĐBSCL. Đặc biệt, khi tuyến cao tốc Cần Thơ - Cà Mau đã hoàn thành, cao tốc Cà Mau - Cái Nước, Cái Nước - Đất Mũi đang được tập trung đầu tư để hoàn thành trong 3 - 4 năm tới, đồng thời các trục ven biển được mở rộng, khoảng cách logistics giữa vùng sản xuất nông - thủy sản với hệ thống cảng biển sẽ được rút ngắn đáng kể. Nếu được đầu tư đồng bộ, Hòn Khoai có thể đóng vai trò như “cửa mở ra biển lớn” của ĐBSCL, nhất là với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như thủy sản, gạo, công nghiệp chế biến...

Bên cạnh giao thông, tư duy tái cấu trúc không gian phát triển theo “hành lang động lực” cũng là điểm thu hút sự quan tâm trong bản quy hoạch mới. Quy hoạch xác lập mô hình 1 trung tâm, 2 hành lang, 3 cực động lực, 4 vùng phát triển và 5 hành lang kinh tế. Trong đó, hành lang ven biển phía Nam được xem là trục phát triển mới của Cà Mau, hướng tới tái cấu trúc vai trò của Tỉnh trong chuỗi liên kết vùng ĐBSCL. Quy hoạch cũng đặt mục tiêu tham vọng: tăng trưởng GRDP bình quân trên 10%/năm, GRDP bình quân đầu người khoảng 6.000 USD vào năm 2030 và tỷ lệ đô thị hóa khoảng 40%.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, hàng loạt dự án động lực được đưa vào Quy hoạch như mở rộng Khu kinh tế Năm Căn hơn 10.800 ha; phát triển Khu công nghiệp Hòn Khoai; bổ sung nhiều cụm công nghiệp ven biển; phát triển hệ thống giao thông trục Đông - Tây và ven biển; mở rộng mạng lưới đường thủy nội địa, logistics và cảng biển. Đáng chú ý, Quy hoạch nhấn mạnh phát triển kinh tế biển phải gắn với thích ứng biến đổi khí hậu, bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn và phát triển xanh. Đây là yêu cầu rất quan trọng với một địa phương chịu tác động mạnh của sạt lở bờ biển và nước biển dâng như Cà Mau.

Ông Nguyễn Văn Quang cho rằng, điểm đáng chú ý trong Quy hoạch điều chỉnh là chuyển từ tư duy “phát triển địa phương” sang tư duy “không gian kinh tế vùng”. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ĐBSCL đang cần những cực tăng trưởng mới để chia sẻ áp lực với TP.HCM và khu vực Đông Nam Bộ. Ông Quang nhận định, nếu trước đây nhiều địa phương ĐBSCL chủ yếu cạnh tranh trong phạm vi nội vùng thì quy hoạch mới của Cà Mau đang hướng tới việc kết nối sâu hơn với chuỗi logistics quốc gia và quốc tế. Trong đó, cảng Hòn Khoai và hành lang Năm Căn - Đất Mũi có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển quốc gia.

Thách thức thực thi

Dù Quy hoạch đã mở ra tầm nhìn lớn, nhưng để hình thành một cửa ngõ trung chuyển thực sự, điều kiện tiên quyết là nguồn lực đầu tư lớn, cơ chế huy động đầu tư tư nhân, kết nối vùng, tiến độ các dự án giao thông chiến lược và năng lực tổ chức thực hiện.

Trong quá khứ, không ít quy hoạch tại ĐBSCL từng được kỳ vọng lớn nhưng lại triển khai chậm, thiếu tính liên kết hoặc không đủ nguồn lực thực hiện. Có những dự án được đưa vào quy hoạch nhiều năm nhưng chưa thể triển khai do thiếu vốn, thiếu nhà đầu tư hoặc chưa giải quyết được bài toán hạ tầng kết nối.

Trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng chiến lược tại ĐBSCL như cao tốc Bắc - Nam phía Đông, tuyến Cần Thơ - Cà Mau, các tuyến ven biển và hệ thống cảng biển, đặc biệt là tuyến cao tốc Cà Mau - Cái Nước, Cái Nước - Đất Mũi kết nối đường ra đảo Hòn Khoai, cơ hội để Cà Mau bứt phá đang rõ ràng hơn so với giai đoạn trước.

Để hiện thực hóa tầm nhìn phát triển, UBND tỉnh Cà Mau xác định nhiều giải pháp, nguồn lực thực hiện Quy hoạch. Trong đó, Tỉnh xác định huy động nguồn lực đầu tư là giải pháp then chốt, mang tính quyết định; định hướng đa dạng hóa và huy động hiệu quả mọi nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển; ưu tiên thu hút các nguồn vốn ngoài ngân sách, vốn tư nhân, vốn FDI và phương thức đối tác công tư (PPP) đối với các công trình hạ tầng động lực, nhất là giao thông, cảng biển, logistics, năng lượng và hạ tầng khu kinh tế. Tỉnh cũng nhấn mạnh yêu cầu “lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư”, tập trung vốn ngân sách vào các công trình có tính kết nối, lan tỏa và tạo dư địa thu hút các dòng vốn xã hội hóa. Đồng thời, Quy hoạch đặt mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, ưu tiên các dự án trọng điểm, tránh đầu tư dàn trải và tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm người đứng đầu trong tổ chức thực hiện Quy hoạch.

Bên cạnh bài toán về vốn, bài toán nguồn lực được đánh giá là “phép thử” lớn nhất đối với khả năng hiện thực hóa quy hoạch mới của Cà Mau trong giai đoạn 2026 - 2035. Nếu làm được điều này, “Cà Mau - Đất Mũi - Hòn Khoai - Năm Căn” có cơ hội trở thành cực tăng trưởng biển mới của vùng ĐBSCL.

BĐTh