Đây là nền tảng quan trọng để tỉnh tiếp cận với mô hình đường sắt đô thị, đường sắt ngoại ô và phát triển vận tải liên vùng.

Phát huy vai trò trục liên vùng

Tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng là tuyến đường sắt quốc gia duy nhất đi qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh, giữ vai trò kết nối quan trọng trong mạng lưới vận tải liên vùng phía Bắc. Tuyến có tổng chiều dài khoảng 162 km, riêng đoạn qua Bắc Ninh dài hơn 60 km, đi qua nhiều xã, phường, khu dân cư, khu công nghiệp trọng điểm của tỉnh. Đây không chỉ là tuyến vận tải nội địa mà còn là trục liên vận quốc tế, kết nối hàng hóa, vận chuyển hành khách từ khu vực đồng bằng Bắc Bộ tới cửa khẩu Đồng Đăng (Lạng Sơn) và thị trường Trung Quốc.

Những năm gần đây, đặc biệt năm 2025, hoạt động vận tải hàng hóa bằng đường sắt phục vụ các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh tiếp tục được duy trì ổn định và có xu hướng phục hồi tích cực. Các mặt hàng chủ yếu được vận chuyển gồm: Linh kiện điện tử, vật tư sản xuất, hàng container xuất nhập khẩu của doanh nghiệp tại các khu công nghiệp lớn như Yên Phong, Tiên Sơn, Quế Võ, Quang Châu… Hàng hóa được tập kết tại các ga trên địa bàn và khu vực lân cận như Từ Sơn, Yên Viên, Kép để vận chuyển tới tỉnh Lạng Sơn và liên vận quốc tế.

Theo ngành chức năng, năm 2025, mỗi ngày trên tuyến Hà Nội - Đồng Đăng có 14 chuyến tàu nội địa và tàu liên vận quốc tế, tăng 6 chuyến/ngày so với năm trước; trong đó 4 chuyến tàu liên vận chở hành khách và hàng hóa/ngày. Việc duy trì và gia tăng tần suất chạy tàu đã góp phần quan trọng trong việc chia sẻ áp lực cho đường bộ, giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Cùng với vận tải hàng hóa, vận tải hành khách trên tuyến Hà Nội - Đồng Đăng đi qua tỉnh Bắc Ninh tiếp tục đáp ứng tốt nhu cầu đi lại của Nhân dân. Năm 2025, các ga: Bắc Ninh, Từ Sơn, Lim, Thị Cầu, Sen Hồ… phục vụ hàng trăm nghìn lượt hành khách, nhất là các dịp cao điểm lễ, Tết. Đường sắt tiếp tục khẳng định là loại hình vận tải an toàn, ổn định, phù hợp với nhu cầu đi lại liên vùng, góp phần giảm áp lực cho hệ thống giao thông đường bộ vốn ngày càng quá tải. Điểm nhấn trong khai thác vận tải hành khách là từ tháng 9/2025, ngành Đường sắt vận hành tàu du lịch văn hóa “Hà Nội - 5 cửa ô” trên tuyến Thăng Long - Kinh Bắc, kết nối ga Hà Nội với ga Từ Sơn. Đây là sản phẩm du lịch đường sắt mới nhằm khai thác giá trị văn hóa, lịch sử của vùng Kinh Bắc. Hết năm 2025, tuyến tàu này đã tổ chức 162 chuyến, phục vụ gần 34 nghìn lượt khách trong nước và quốc tế, tạo dấu ấn rõ nét trong việc gắn phát triển kinh tế đường sắt với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

"Đưa cửa khẩu vào sâu trong nội địa"

Song song với nâng cao hiệu quả khai thác, công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường sắt trên đoạn tuyến qua Bắc Ninh luôn được ngành chức năng và địa phương đặc biệt quan tâm. Năm 2025, các đơn vị quản lý hạ tầng đường sắt tăng cường kiểm tra, duy tu, bảo dưỡng hệ thống đường ray, cầu, ga, bảo đảm an toàn tuyệt đối. Công tác phối hợp giữa ngành đường sắt với chính quyền các địa phương trong quản lý hành lang an toàn, xử lý điểm giao cắt giữa đường sắt và đường bộ tiếp tục được đẩy mạnh.

Nhiều lối đi tự mở qua đường sắt được rà soát, lắp đặt cảnh báo hoặc từng bước xóa bỏ. Hệ thống biển báo, rào chắn, đèn tín hiệu tại các đường ngang hợp pháp được bổ sung, nâng cấp. Thực hiện Chỉ thị số 22/CT-TTg ngày 18/8/2025 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường sắt trong tình hình mới, năm vừa qua, toàn tỉnh đã đóng 31 lối đi tự mở qua đường sắt.

Cùng với các giải pháp trên, một trong những yếu tố then chốt góp phần nâng cao hiệu quả vận tải và bảo đảm an toàn là việc hiện đại hóa hệ thống thông tin, tín hiệu và điều hành chạy tàu. Ngành Đường sắt đã từng bước nâng cấp hệ thống tín hiệu tại các ga trọng điểm đi qua địa bàn tỉnh như Từ Sơn, Lim, Sen Hồ… đồng thời triển khai điều hành tập trung, giám sát hành trình tàu theo thời gian thực. Việc số hóa hệ thống điều hành giúp tăng năng lực thông qua tuyến từ 15-20%, giảm thiểu rủi ro do yếu tố con người, nâng cao độ chính xác và an toàn trong khai thác. Ông Bành Văn Đức, Giám đốc Công ty cổ phần Thông tin tín hiệu Đường sắt Bắc Giang cho biết, năm 2026, đơn vị tiếp tục đầu tư cải tạo hệ thống thông tin, tín hiệu tại các ga đi qua địa bàn tỉnh, sửa chữa đường dây, đường ngang cảnh báo tự động, bảo đảm thông tin liên lạc phục vụ chỉ huy chạy tàu. Cùng với đó, đơn vị bố trí cán bộ trực 24/24 giờ, thực hiện nghiêm quy trình nghiệp vụ, từng bước hoàn thiện lộ trình số hóa toàn bộ hệ thống điều hành, kết nối trực tiếp giữa trung tâm điều độ và các ga dọc tuyến.

Được biết, Bộ Xây dựng định hướng đến năm 2030 sẽ từng bước hiện đại hóa tuyến Hà Nội - Đồng Đăng, hình thành trục vận tải logistics liên vùng phía Bắc, trong đó Bắc Ninh giữ vai trò là điểm trung chuyển chiến lược giữa Thủ đô Hà Nội và khu vực biên giới. Trên cơ sở định hướng này, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam tiếp tục nâng cao năng lực vận hành tuyến Hà Nội - Đồng Đăng, mở rộng dịch vụ logistics đường sắt, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong các khu công nghiệp của tỉnh Bắc Ninh đưa hàng hóa trực tiếp lên tàu ngay tại các ga trên địa bàn, từng bước hiện thực hóa mục tiêu “đưa cửa khẩu vào sâu trong nội địa”.

Về phía địa phương, tỉnh Bắc Ninh đã và đang quy hoạch hệ thống kho bãi, trung tâm logistics tại Tiên Sơn, Yên Phong nằm sát tuyến đường sắt quốc gia, tạo điều kiện kết nối đồng bộ giữa đường bộ, đường sắt và cảng biển. Tỉnh định hướng nghiên cứu phát triển đường sắt đô thị, đường sắt ngoại ô, tận dụng tối đa tuyến đường sắt quốc gia hiện hữu nhằm tăng cường kết nối giữa các đô thị, khu công nghiệp với Thủ đô Hà Nội.

Việc tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng, hiện đại hóa thông tin tín hiệu và gắn phát triển đường sắt với quy hoạch đô thị, logistics sẽ là chìa khóa quan trọng để tỉnh hướng tới mô hình giao thông bền vững, giảm áp lực cho đường bộ, nâng cao kết quả tăng trưởng và tạo nền tảng vững chắc cho quá trình đô thị hóa giai đoạn tới.

Theo BBN