Cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Venezuela đánh dấu một bước ngoặt địa chính trị đáng chú ý, có khả năng làm thay đổi cục diện ngành dầu mỏ tại quốc gia Nam Mỹ này trong trung và dài hạn.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường dầu mỏ toàn cầu
đang dư cung, tác động trước mắt đối với giá dầu được đánh giá là khá hạn chế.
Phát biểu tại cuộc họp báo ngày 3/1 ở khu nghỉ dưỡng
Mar-a-Lago (bang Florida), Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết chính phủ có kế
hoạch đưa các tập đoàn dầu khí hàng đầu của Mỹ quay trở lại Venezuela.
Theo ông, các doanh nghiệp này sẽ đầu tư nhiều tỷ USD
để phục hồi hệ thống hạ tầng dầu khí đang xuống cấp nghiêm trọng, với mục tiêu
từng bước khôi phục sản lượng và tạo nguồn thu cho nền kinh tế Venezuela.
Những tuyên bố trên được xem là một phần trong chiến
lược “thống trị năng lượng” rộng lớn hơn của Mỹ. Theo đó, các công ty dầu khí Mỹ
không chỉ có khả năng duy trì vị thế dẫn đầu trong nước mà còn mở rộng ảnh hưởng
ra toàn cầu.
Ngoài ra, việc gia tăng nguồn cung dầu từ Venezuela
cũng được cho là phù hợp với mục tiêu kiềm chế giá dầu và giá xăng trong nước,
qua đó giảm áp lực lạm phát và chi phí sinh hoạt tại Mỹ.
Venezuela: trữ lượng lớn, sản lượng thấp
Venezuela hiện sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới,
ước tính hơn 300 tỷ thùng, vượt cả Saudi Arabia. Tuy nhiên, sản lượng khai thác
thực tế của nước này chỉ dao động trong khoảng 800.000-1 triệu thùng/ngày,
tương đương chưa đầy 1% nguồn cung toàn cầu và thấp hơn nhiều so với mức trên 2
triệu thùng/ngày vào đầu thập niên 2010.
Sự sụt giảm kéo dài là hệ quả của hàng loạt vấn đề
mang tính cấu trúc, bao gồm quản lý yếu kém, tham nhũng, thiếu đầu tư trong nhiều
năm và các lệnh trừng phạt của Mỹ. Cơ sở hạ tầng dầu khí tại Venezuela xuống cấp
nghiêm trọng, hoạt động khoan thăm dò bị đình trệ, hệ thống điện thiếu ổn định,
tình trạng mất cắp thiết bị phổ biến, trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao,
đặc biệt là các kỹ sư dầu khí, rời bỏ đất nước ngày càng nhiều.
Đặc thù dầu thô Venezuela chủ yếu là dầu cực nặng (loại
dầu có độ nhớt cao, chứa nhiều hydrocarbon chuỗi dài và tạp chất) cũng khiến
chi phí khai thác và xử lý cao hơn đáng kể so với nhiều khu vực khác.
Nhưng ngay cả khi sự kiện Mỹ tấn công Venezuela trong
những ngày đầu năm 2026 mang tính địa chính trị lớn, giới phân tích vẫn cho rằng
rất khó để có thể xuất hiện một cú sốc giá dầu trong ngắn hạn.
Thứ nhất, thị trường dầu mỏ toàn cầu hiện đang dư
cung. Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), lượng dư cung trong năm
2026 có thể lên tới 3,8 triệu thùng/ngày, tạo “vùng đệm” đáng kể trước các cú sốc
địa chính trị.
Thứ hai, giá dầu đang ở vùng thấp. Dầu Brent, một
trong hai loại dầu chuẩn phổ biến toàn cầu, hiện giao dịch quanh mức 60
USD/thùng, gần đáy của năm 2025, phản ánh triển vọng cung vượt cầu kéo dài.
Thứ ba, sản lượng của Venezuela hiện quá nhỏ để có thể
gây xáo trộn đáng kể thị trường. Ngay cả trong kịch bản gián đoạn tạm thời, tác
động cũng được đánh giá là không đáng kể ở quy mô toàn cầu. Ngoài ra, các báo
cáo ban đầu cho thấy những cơ sở dầu khí trọng yếu của Venezuela như cảng Jose,
nhà máy lọc dầu Amuay và khu vực Vành đai Orinoco chưa bị ảnh hưởng trực tiếp bởi
các cuộc tấn công.
Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia dự báo giá dầu
Brent chỉ có thể tăng nhẹ khoảng 1-2 USD/thùng trong ngắn hạn, trước khi quay lại
xu hướng đi ngang hoặc giảm nhẹ do áp lực dư cung từ Tổ chức các Nước Xuất khẩu
Dầu mỏ (OPEC) và các đối tác, còn gọi là OPEC+, cũng như sản lượng dầu đá phiến
của Mỹ đang ở mức kỷ lục.
Logo của công ty dầu khí nhà nước Venezuela PDVSA trên
một xe bồn chở nhiên liệu. (Ảnh: Reuters)
Doanh nghiệp dầu khí vẫn thận trọng
Trong kế hoạch của chính quyền Tổng thống Trump, sự trở
lại của các tập đoàn dầu khí phương Tây tại Venezuela được xem là yếu tố then
chốt. Tuy nhiên, phản ứng từ phía doanh nghiệp cho thấy sự thận trọng vẫn chiếm
ưu thế.
Chevron hiện là công ty dầu mỏ phương Tây lớn duy nhất
còn hoạt động tại Venezuela, nhờ các giấy phép đặc biệt từ Chính phủ Mỹ. Tập
đoàn này đang đóng góp khoảng 20-25% tổng sản lượng của Venezuela, tương đương
khoảng 140.000 thùng/ngày. Tuy vậy, theo các nguồn tin, ưu tiên hiện tại của
Chevron vẫn là đảm bảo an toàn cho nhân sự và tài sản, hơn là mở rộng đầu tư.
Trong khi đó, ExxonMobil và ConocoPhillips - hai tập
đoàn từng rời Venezuela sau các đợt quốc hữu hóa dưới thời Tổng thống Hugo
Chavez, vẫn giữ thái độ dè dặt. ConocoPhillips hiện vẫn chưa được bồi thường đầy
đủ, với khoản nợ được ước tính trên 10 tỷ USD. Cả hai công ty đều nhấn mạnh yêu
cầu về một môi trường chính trị ổn định, khung pháp lý rõ ràng và các cam kết
tài khóa minh bạch trước khi cân nhắc quay lại.
Một số doanh nghiệp châu Âu như Repsol (Tây Ban Nha),
Eni của Italy hay Maurel et Prom (Pháp) vẫn duy trì hiện diện tại Venezuela
thông qua các liên doanh với PDVSA, song hoạt động ở quy mô hạn chế.
Việc khôi phục ngành dầu mỏ Venezuela được đánh giá là
một quá trình dài hạn. Theo ước tính của Energy Aspects, để tăng thêm 500.000
thùng/ngày, Venezuela cần đầu tư khoảng 10 tỷ USD và ít nhất 2 năm triển khai.
Việc đưa sản lượng trở lại mốc 2 triệu thùng/ngày có thể tiêu tốn hàng chục tỷ
USD và đòi hỏi cải cách sâu rộng về quản trị, tài chính và chính sách.
Rủi ro địa chính trị vẫn là yếu tố khiến các tập đoàn
dầu khí e ngại. Trong bối cảnh tương lai chính trị của quốc gia này vẫn còn nhiều
bất định, các doanh nghiệp khó có thể cam kết các khoản đầu tư dài hạn trị giá
hàng tỷ USD.
Hơn nữa, một câu hỏi chiến lược được đặt ra là liệu thị
trường toàn cầu có thực sự cần thêm nguồn cung lớn từ Venezuela, khi xu hướng
xe điện và các chính sách khí hậu đang làm suy giảm nhu cầu dầu mỏ trong dài hạn.
Tuy vậy, việc một số quốc gia nới lỏng chính sách khí hậu có thể phần nào cải
thiện tính hấp dẫn của các dự án dầu khí truyền thống.
Nhìn chung, kế hoạch của Mỹ đối với Venezuela là một
canh bạc lớn nhằm hồi sinh một "gã khổng lồ" dầu mỏ đã suy yếu trong
nhiều năm. Trong khi thị trường toàn cầu nhiều khả năng sẽ hấp thụ được cú sốc
địa chính trị mới nhất này nhờ dư cung, triển vọng dài hạn của Venezuela sẽ phụ
thuộc nhiều vào khả năng ổn định chính trị trong nước và thu hút dòng vốn đầu
tư quy mô lớn từ phương Tây.
TTXVN