Neuralink, công ty Mỹ phát triển các thiết bị cấy ghép vào não để hỗ trợ người khuyết tật do Elon Musk điều hành, đã trở thành cái tên tiêu biểu trong lĩnh vực giao diện não - máy tính (BCI).

Tuy nhiên, ngày càng nhiều công ty tin rằng công nghệ kết nối não bộ dành cho thị trường đại chúng sẽ không cần phải phẫu thuật mở hộp sọ.

BCI hoạt động bằng cách thu nhận các tín hiệu từ não, xử lí chúng rồi chuyển thành lệnh điều khiển, giúp con người có thể điều khiển các thiết bị bên ngoài chỉ bằng suy nghĩ.

BCI là công nghệ còn ở giai đoạn sơ khai, cho phép thiết lập kết nối trực tiếp giữa não người và các thiết bị. Ảnh: CNBC

Dù số vốn đầu tư vào các startup BCI vẫn còn rất nhỏ so với dòng tiền đang đổ vào AI (trí tuệ nhân tạo), lĩnh vực này đang thu hút sự quan tâm ngày càng lớn. Nguyên nhân là nhiều công ty đã đạt được các cột mốc quan trọng, chẳng hạn giúp bệnh nhân mắc các bệnh thoái hóa thần kinh như xơ cứng teo cơ một bên (ALS) có thể gõ chữ hoặc chơi trò chơi điện tử chỉ bằng tín hiệu não.

AI đang đóng vai trò như chất xúc tác, giúp nâng cao khả năng xử lí và giải mã tín hiệu não. Xa hơn nữa, nhiều người trong ngành hình dung một tương lai mà con người có thể điều khiển hoặc kết nối trực tiếp với AI và robot bằng suy nghĩ.

Công nghệ này đang trở thành một mặt trận mới trong cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung. Chính phủ Trung Quốc đã đưa BCI vào danh mục "ngành công nghiệp của tương lai" trong Kế hoạch 5 năm mới nhất. Gần đây, các cơ quan quản lí nước này còn phê duyệt thiết bị BCI xâm lấn tối thiểu đầu tiên trên thế giới được phép thương mại hóa. Thiết bị do công ty Neuracle Medical Technology phát triển nhằm giúp bệnh nhân chấn thương tủy sống phục hồi một phần chức năng của bàn tay.

Trong khi các công ty như StairMed và NeuroXess của Trung Quốc tiếp tục phát triển công nghệ cấy ghép não, lĩnh vực BCI không xâm lấn cũng đang tăng tốc. Tiêu biểu là Merge Labs (được Sam Altman hậu thuẫn) và Gestala của Trung Quốc, đều theo đuổi công nghệ sử dụng sóng siêu âm.

Một trong những startup nổi bật là BrainCo, thuộc nhóm "6 chú rồng nhỏ" của hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ Hàng Châu (Trung Quốc). BrainCo phát triển tay giả và các thiết bị đeo dựa trên công nghệ BCI.

Tay giả sinh học của BrainCo xử lí các tín hiệu từ não và chuyển ý định cử động của người dùng thành lệnh điều khiển. Ảnh: CNBC

Rui Ma, nhà sáng lập nền tảng nghiên cứu Tech Buzz China, cho rằng các ứng dụng BCI hiện nay đã chứng minh được giá trị trong việc cải thiện đáng kể chất lượng sống của bệnh nhân bị khuyết tật nặng. Tuy nhiên, thị trường lớn hơn nhiều trong tương lai có thể nằm ở việc nâng cao năng lực của con người, chứ không chỉ điều trị bệnh.

Dẫu vậy, bà cũng lưu ý: "Tôi không nghĩ hiện nay có bất kì ai thực sự tiến gần đến mục tiêu đó... Việc tăng cường năng lực con người vẫn giống khoa học viễn tưởng hơn là thực tế".

Lộ trình phát triển của BrainCo

Được thành lập vào năm 2015 và ra đời từ Harvard Innovation Labs^*, BrainCo ngay từ đầu đã lựa chọn con đường phát triển BCI không xâm lấn.

Từ năm 2018, BrainCo chuyển trụ sở chính về Hàng Châu và xây dựng trung tâm nghiên cứu, sản xuất tại đây.

Nyx He, đối tác kiêm phó chủ tịch cấp cao của BrainCo, chia sẻ với kênh CNBC rằng công nghệ cấy ghép và công nghệ không xâm lấn không phải là hai lựa chọn cạnh tranh trực tiếp, mà nhằm giải quyết những nhóm vấn đề khác nhau.

Theo bà, một số bệnh lí chỉ có thể điều trị bằng cách can thiệp trực tiếp vào não. Tuy nhiên, BrainCo tin rằng nhiều trường hợp khác, đặc biệt khi thuốc không còn hiệu quả, có thể được hỗ trợ bằng các giải pháp không xâm lấn - vốn dễ được bệnh nhân chấp nhận hơn, đồng thời có chi phí và rủi ro thấp hơn.

Sản phẩm tay giả sinh học của BrainCo đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt. Thiết bị này đọc các tín hiệu điện thần kinh và cơ bắp còn lại ở người bị cụt chi, sau đó chuyển đổi thành các cử động của từng ngón tay giả.

Ngoài ra, BrainCo còn phát triển các thiết bị đeo hỗ trợ giấc ngủ. Công ty cho biết sản phẩm sử dụng các xung điện cường độ thấp để kích thích cơ thể giải phóng những chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến việc giảm căng thẳng.

BrainCo vừa huy động được 2 tỉ nhân dân tệ (khoảng 280 triệu USD) trong vòng gọi vốn do IDG Capital và Walden International - quỹ đầu tư mạo hiểm do Giám đốc điều hành Lip-Bu Tan của Intel sáng lập - đồng dẫn đầu.

Theo Nyx He, thách thức lớn nhất của BCI không xâm lấn là thu nhận và giải mã các tín hiệu não rất yếu, dễ bị nhiễu khi đo từ bên ngoài hộp sọ. Để giải quyết vấn đề này, BrainCo đã phát triển cảm biến điện cực khô cùng thuật toán AI riêng để giải mã tín hiệu.

Bà cho biết lộ trình phát triển của công ty gồm ba giai đoạn:

- Trước tiên là phục vụ những người cần công nghệ nhất, chẳng hạn người cụt chi tại các thị trường được bảo hiểm chi trả.

- Sau đó mở rộng sang điều trị các bệnh như ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý) và trầm cảm.

- Cuối cùng hướng đến thị trường tiêu dùng đại chúng với các thiết bị điện tử.

Về lâu dài, BrainCo dự định cấp phép nền tảng BCI của mình cho các doanh nghiệp khác đang phát triển các sản phẩm công nghệ não bộ - lĩnh vực kinh doanh mà Nyx He kì vọng sẽ trở thành động lực doanh thu lớn nhất của công ty.

Chiến lược này cũng trùng với định hướng của Trung Quốc ở cấp quốc gia. Trong bài bình luận đăng trên truyền thông nhà nước tuần này, một nhà nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc chuyên về BCI không xâm lấn cũng đề xuất lộ trình tương tự, bắt đầu từ ứng dụng y tế, sau đó mở rộng sang xe tự lái, sản xuất thông minh và cuối cùng là các sản phẩm tiêu dùng đại chúng.

BrainCo phát triển chân tay giả và các thiết bị đeo dựa trên công nghệ cũng như nghiên cứu về BCI. Ảnh: CNBC

Từ khoa học viễn tưởng đến thương mại

Giới đầu tư hiện vẫn chia rẽ về việc công nghệ nào sẽ chiến thắng. Tuy nhiên, phần lớn đều đồng ý rằng bài kiểm tra quan trọng nhất là liệu các công ty có thể tạo ra sản phẩm thực sự hữu ích và khiến người tiêu dùng sẵn sàng trả tiền hay không.

Một số người tin rằng chỉ công nghệ cấy ghép mới đủ khả năng đạt mục tiêu này.

Alex Zhavoronkov, Giám đốc điều hành hãng công nghệ sinh học Insilico Medicine, ví von: "BCI không xâm lấn giống như cố gắng quan sát ánh sáng từ những thiên hà rất xa".

Ngược lại, một số nhà đầu tư nhìn thấy tiềm năng ở các công nghệ mới không cần cấy ghép.

Thomas Tsao, đồng sáng lập Gobi Partners - quỹ đầu tư rót vốn vào Gestala, cho rằng phương pháp dùng sóng siêu âm giúp quan sát hoạt động não bộ toàn diện hơn mà không cần phẫu thuật. Theo ông, khi dòng vốn tiếp tục tăng, ngành BCI có thể đạt tới điểm bùng phát, dù rất khó dự đoán quy mô thị trường tương lai vì nhiều ứng dụng hiện nay còn chưa thể hình dung.

Trong báo cáo ngày 8/7, tập đoàn tài chính Jefferies nhận định công nghệ cấy ghép và công nghệ sử dụng sóng siêu âm là hai hướng phát triển hứa hẹn nhất. Ngân hàng này cho rằng các hệ thống BCI không xâm lấn truyền thống vẫn bị hạn chế bởi khả năng thu nhận và giải mã tín hiệu não. Tuy nhiên, BrainCo đang có lợi thế nhờ cảm biến độc quyền, thuật toán AI riêng và thành tích thương mại hóa sản phẩm.

Các chuyên gia trong ngành cho rằng không có giải pháp nào phù hợp cho mọi trường hợp. Lựa chọn công nghệ sẽ phụ thuộc vào mục đích sử dụng: Ghi nhận hay kích thích hoạt động não, phục vụ bệnh nhân hay người tiêu dùng, sử dụng ngắn hạn hay lâu dài, tác động lên vùng não nông hay sâu, cũng như mức độ chấp nhận của người dùng.

Hai con đường khác nhau của Mỹ và Trung Quốc

Nếu ngành công nghệ thần kinh tại Mỹ chủ yếu được hậu thuẫn bởi các tỉ phú, thì tại Trung Quốc, động lực chính lại đến từ chính phủ.

Tháng 8/2025, 7 bộ ngành Trung Quốc đã cùng ban hành kế hoạch phát triển ngành BCI với mục tiêu đạt các đột phá công nghệ quan trọng trước năm 2027. Tháng 6 vừa qua, tỉnh An Huy tiếp tục công bố kế hoạch thúc đẩy nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa công nghệ BCI.

Theo Rui Ma, do chịu áp lực phải sớm tạo doanh thu từ các nhà đầu tư có liên hệ với nhà nước hoặc có xu hướng thận trọng, nhiều startup Trung Quốc đã chuyển sang bán thiết bị nghiên cứu hoặc các sản phẩm tiêu dùng đơn giản hơn. Trong khi đó, các nhà đầu tư Mỹ sẵn sàng chấp nhận những khoản đầu tư dài hạn với kì vọng tạo ra công nghệ có thể thay đổi thế giới.

Jefferies nhận định thị trường BCI của Trung Quốc hiện phát triển nhanh nhất ở mảng công nghệ phục hồi chức năng không xâm lấn, do phải vượt qua ít rào cản về pháp lí và thử nghiệm lâm sàng hơn.

Paul Triolo, đối tác của hãng tư vấn DGA-Albright Stonebridge Group, cho biết: "Trung Quốc đã đưa BCI vào toàn bộ hệ thống chính sách công nghiệp của mình. Trung Quốc không chỉ nghĩ đến một công nghệ đột phá, mà còn muốn xây dựng cả chuỗi cung ứng hoàn chỉnh".

Ông nói trọng tâm của Trung Quốc cũng rộng hơn, bao gồm phục hồi sau đột quỵ, chân tay giả và đánh giá chức năng nhận thức.

Sự phối hợp này còn mở rộng đến các bệnh viện và trường đại học. Tại thành phố Thượng Hải, các startup BCI được kết nối với Bệnh viện Hoa Sơn để tiếp cận bệnh nhân và các bác sĩ phẫu thuật thần kinh. Năm ngoái, cơ quan y tế Trung Quốc cũng tạo một nhóm bảo hiểm y tế riêng cho các công nghệ BCI, được kì vọng sẽ giúp lĩnh vực này phát triển nhanh hơn.

Giống AI và ngành bán dẫn trước đây, BCI có thể trở thành một điểm nóng địa chính trị khi công nghệ trưởng thành hơn, nhất là do liên quan đến dữ liệu cá nhân cực kỳ nhạy cảm và quyền riêng tư. Bên cạnh đó, việc sử dụng BCI để tăng cường năng lực con người cũng đặt ra nhiều câu hỏi về đạo đức.

Nyx He cho biết BrainCo không thu thập dữ liệu của khách hàng. Mọi dữ liệu được lưu trên chính thiết bị của người dùng, không gửi lên đám mây và sẽ bị xóa sau mỗi lần sử dụng. Các thông tin như điểm đánh giá khả năng tập trung cũng chỉ được lưu cục bộ trên thiết bị.

Khi được hỏi về căng thẳng công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc, bà tránh đi vào yếu tố chính trị.

"Bất kể ở Trung Quốc hay Mỹ, mục tiêu của chúng tôi là mang giải pháp đến cho những người cần nó. Tôi không nghĩ biên giới quốc gia nên là rào cản với mục tiêu đó", Nyx He nói.

Theo Sơn Vân - MTG

* Harvard Innovation Labs là trung tâm hỗ trợ đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp của Đại học Harvard (Mỹ).