Khi lần đầu tranh cử tổng thống vào năm 2016, ông Donald Trump kịch liệt phản đối các cuộc phiêu lưu quân sự ở nước ngoài của Mỹ, tuyên bố rằng "thay đổi chính quyền nước khác là một thất bại hoàn toàn đã được chứng minh". Ông cam kết nếu đắc cử sẽ "ngừng chạy đua lật đổ các chính phủ nước ngoài".

Khi tiếp tục tranh cử năm 2024, ông Trump tự ca ngợi mình là "tổng thống hòa bình", khẳng định sẽ không bao giờ phát động một cuộc chiến mới. Ông cảnh báo rằng nếu đối thủ Kamala Harris thắng cử, "bà ấy chắc chắn sẽ đẩy chúng ta vào Thế chiến III" và sẽ "đẩy những người con nước Mỹ tới tham chiến ở một đất nước xa lạ".

Hơn một năm sau, ông Trump đã ra lệnh tiến hành chiến dịch đột kích vào Caracas để bắt Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, rồi gia tăng áp lực quân sự với Iran. Sáng 28/2, ông phát động chiến dịch không kích vào Iran, hạ sát Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei.

Trong video thông báo mở màn chiến dịch, Tổng thống Mỹ liệt kê loạt cáo buộc chống lại Iran, như việc nước này theo đuổi chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo, hỗ trợ các nhóm vũ trang tấn công Mỹ và đồng minh, chiếm giữ đại sứ quán Mỹ tại Tehran năm 1979 và cáo buộc đàn áp những người biểu tình Iran gần đây.

Cáo buộc về chương trình hạt nhân Iran từng được ông Trump đưa ra khi phát động chiến dịch Búa Đêm không kích loạt cơ sở hạt nhân nước này hồi tháng 6/2025. Tổng thống Mỹ khi đó tuyên bố chương trình hạt nhân Iran đã bị "xóa sổ".

Nhưng trong Thông điệp Liên bang hôm 24/2 và video sáng 28/2, ông Trump tiếp tục coi chương trình hạt nhân Iran là mối đe dọa với Mỹ. Ông không giải thích tại sao cần phải tập kích một chương trình vốn đã bị xóa sổ, cũng không nêu rõ vì sao những hành động như vậy của Iran lại đòi hỏi Mỹ phải can thiệp ngay bây giờ.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ đã tiến xa hơn bao giờ hết khi đặt mục tiêu thay đổi chính quyền ở Tehran, kêu gọi người dân Iran lật đổ lãnh đạo của họ. "Khi chúng tôi hoàn tất, hãy tiếp quản chính phủ của các bạn", ông Trump nói.

Ông lặp lại thông điệp tương tự trong một bài đăng trên mạng xã hội vào chiều 28/2, khi thông báo Lãnh tụ Tối cao Khamenei đã chết. Nhưng cách thức để người dân Iran tiếp quản chính quyền vẫn chưa được làm rõ.

"Mục tiêu thay đổi chính quyền Iran mà ông ấy tuyên bố chính là điều mà ông ấy từng phản đối khi tranh cử năm 2016", Brandan P. Buck, chuyên gia nghiên cứu chính sách đối ngoại tại Viện Cato, trụ sở tại California, Mỹ, nhận định. "Trước đây, Tổng thống Trump thường sử dụng sức mạnh quân sự khi tin rằng có thể đạt được kết quả tốt với chi phí thấp. Nhưng cuộc tấn công vào Iran đã phá vỡ công thức đó và là một bước dấn thân vào vòng xoáy bất định".

Nhiều tiếng nói chỉ trích, chất vấn Tổng thống đã dấy lên trong dư luận Mỹ về chiến dịch tập kích Iran. Chúng không chỉ đến từ phe Dân chủ, mà còn từ cả những gương mặt nổi bật của phong trào "Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại" (MAGA) vốn ủng hộ ông Trump.

Biểu tình phản đối cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran tại khu vực gần Nhà Trắng, thủ đô Washington, ngày 28/2. Ảnh: AFP

Họ phàn nàn rằng Tổng thống đã bị lôi kéo bởi những người thuộc phe tân bảo thủ mà ông từng hắt hủi. Dẫn đầu những lời chỉ trích là người dẫn chương trình podcast cánh hữu Tucker Carlson và cựu hạ nghị sĩ Cộng hòa Marjorie Taylor Greene.

"Luôn là những lời nói dối và lợi ích của nước Mỹ luôn bị đặt sau cùng", bà Greene viết trên mạng xã hội. "Nhưng lần này, hành động phản bội mang đến cảm giác tồi tệ nhất, bởi nó đến từ chính người đàn ông và chính quyền mà tất cả chúng ta từng tin rằng sẽ khác biệt và đã tuyên bố sẽ không có thêm cuộc chiến nào nữa".

Tuy nhiên, hạ nghị sĩ Cộng hòa Marlin Stutzman lập luận rằng cuộc tập kích của ông Trump sẽ ngăn chặn mối đe dọa Iran tồi tệ hơn trong tương lai và mở đường cho một Trung Đông mới thân thiện hơn với Mỹ.

"Gửi những ai nói rằng 'Tổng thống Trump từng tuyên bố sẽ không đưa chúng ta vào bất kỳ cuộc chiến nào', thực tế, ông ấy đang giúp chúng ta tránh khỏi các cuộc chiến về lâu dài", CNN dẫn lời nghị sĩ Stutzman nói.

Charles Kupperman, phó cố vấn an ninh quốc gia cho Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên, không tin rằng ông Trump thay đổi tư duy về các mối đe dọa từ nước ngoài. Tuy nhiên, trong trường hợp Iran, Kupperman nhận định Tổng thống đã tự đưa mình vào thế bí khi đầu tư vào một nỗ lực ngoại giao vốn dĩ luôn cầm chắc thất bại, khiến ông không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải hành động quân sự.

Kết quả từ canh bạc địa chính trị của ông Trump sẽ không phụ thuộc vào tiến trình của chiến dịch tập kích, mà nằm ở những gì diễn ra tiếp theo. Thành công có thể khiến cử tri quên đi những lời hứa bị phá vỡ. Nếu Tổng thống Trump thực sự có thể tạo thay đổi trong hệ thống chính trị ở Iran, ông sẽ coi đó là "thành tựu để đời" mà chưa người tiền nhiệm nào dám thực hiện.

Khác với những chiến dịch can thiệp trước đây của Mỹ tại Afghanistan và Iraq, ông Trump không đưa ra cam kết nào về việc triển khai bộ binh đến Iran. Ông dường như quyết tâm chỉ sử dụng sức mạnh không quân để tránh sa lầy vào kiểu chiến tranh du kích bào mòn lực lượng, thứ từng khiến người dân Mỹ quay lưng với chính quyền trong quá khứ.

Nhưng lịch sử cho thấy hiếm có chiến dịch không kích nào đủ sức thay đổi chính quyền tại một quốc gia và thay thế nó bằng bộ máy cầm quyền mới giống như bên tấn công mong đợi.

Và nếu lãnh đạo mới của Iran vẫn giữ quan điểm thù địch với Mỹ, hoặc Iran rơi vào tình trạng mâu thuẫn nội bộ kéo dài vì các phe phái tranh giành quyền lực, khủng hoảng có thể lan rộng ra toàn khu vực và tác động trực tiếp đến lợi ích của Mỹ. Chính ông Trump cũng thừa nhận thương vong của binh sĩ Mỹ là điều có thể xảy ra khi Iran tiến hành các đòn trả đũa quy mô lớn.

"Hiện tại, không một gương mặt nổi bật nào ở Iran được chuẩn bị sẵn để Tổng thống Trump có thể ngay lập tức đưa lên thay thế", giống như những gì đã diễn ra ở Venezuela, nhà phân tích kỳ cựu Nick Paton Walsh từ CNN lưu ý. "Nguy cơ tồi tệ nhất là việc không một phe phái nào giành được chiến thắng áp đảo ở Iran, trong khi những cuộc đụng độ bạo lực xé nát đất nước, gây bất ổn không chỉ cho quốc gia này mà còn cho cả khu vực".

"Công nghệ vượt trội, khả năng tình báo và hỏa lực của Mỹ cùng Israel đã giúp họ tạo ra một giải pháp nhanh chóng cho vấn đề Iran", Walsh bình luận. "Tuy nhiên, điều này vẫn chưa giải quyết được những nút thắt nhức nhối và có lẽ là không thể vượt qua được của Iran, những yếu tố đã khiến họ trở thành mục tiêu trong mắt Mỹ suốt nửa thế kỷ qua".

Theo VNE