Trong suốt nhiều thập kỷ, Trung Quốc được biết đến như “công xưởng của thế giới”- nơi sản xuất hàng loạt các mặt hàng từ ô tô, đồ chơi cho đến máy tính. Tuy nhiên, một lĩnh vực đang tăng trưởng mạnh -ngành giày thể thao trị giá hàng trăm tỷ USD - Việt Nam đã chính thức vượt qua Trung Quốc để giành vị trí dẫn đầu toàn cầu.

Sự dịch chuyển này là một minh chứng điển hình cho xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp quốc tế đang tìm cách giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.

Việt Nam - Tâm điểm mới của ngành giày thể thao toàn cầu

Các khu công nghiệp trung tâm TP.HCM Việt Nam giờ đây trở thành trung tâm sản xuất giày thể thao của thế giới. Tại đây, các nhà máy sản xuất các bộ phận thành phần chính cấu tạo nên giày thể thao gồm đế giày, lớp lót mềm, dây giày cotton và vải lưới – tất cả được lắp ráp thành sản phẩm hoàn chỉnh cho những thương hiệu hàng đầu thế giới. Những container đầy ắp những đôi giày mang thương hiệu Nike, Adidas, Saucony và Brooks Sports là hình ảnh quen thuộc trên những chiếc Container chờ đưa lên tàu xuất khẩu.

Vươn lên vị trí thống trị về quy mô sản xuất và tiềm năng tăng trưởng

Việt Nam đã chính thức vượt Trung Quốc để trở thành nhà cung cấp giày thể thao lớn nhất thế giới cho nhiều thương hiệu hàng đầu trong ngành.

Theo báo cáo thường niên của Nike cho năm tài chính 2024 (kết thúc ngày 31/5/2024), Việt Nam là trung tâm sản xuất lớn nhất của tập đoàn này. 3 quốc gia sản xuất giày chủ lực cho Nike hiện nay gồm: Việt Nam, Indonesia và Trung Quốc – chiếm tổng cộng 95% sản lượng giày toàn cầu của hãng, trong đó Việt Nam giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng.

Tỷ trọng sản lượng giày dép của Việt Nam, Indonesia và Trung Quốc trong tổng khối lượng giày dép của Nike (Theo thống kê từ Marketinsider)

Sự dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam diễn ra trong bối cảnh thị trường giày thể thao toàn cầu đang tăng trưởng mạnh. Theo Fortune Business Insights, quy mô thị trường giày thể thao toàn cầu được ước tính đạt 116,20 tỷ USD vào năm 2025 và dự kiến tăng lên 168,92 tỷ USD vào năm 2032, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) đạt 5,49%.

Quá trình dịch chuyển khỏi Trung Quốc không diễn ra trong một sớm một chiều, mà là một chuỗi các giai đoạn kéo dài nhiều thập kỷ:

Thập niên 1970–1980: Các thương hiệu lớn bắt đầu chuyển sản xuất sang châu Á để tận dụng chi phí thấp, với Hàn Quốc và Đài Loan trở thành những trung tâm sản xuất chính đầu tiên.

Thập niên 1980–1990: Khi Trung Quốc mở cửa kinh tế, lực lượng lao động dồi dào đã thu hút các nhà sản xuất từ Đài Loan và Hàn Quốc, tiêu biểu như tập đoàn Pou Chen - vận hành các nhà máy có quy mô như “thị trấn thu nhỏ”.

Những năm 2000: Việt Nam bắt đầu được chú ý sau các cải cách kinh tế. Tới giữa thập kỷ, Việt Nam đã bắt đầu sản xuất các mẫu giày cơ bản.

Thập niên 2010: Chi phí lao động tăng cùng với vấn đề vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan tại Trung Quốc buộc các thương hiệu phải đa dạng hóa sản xuất. Việt Nam nổi lên là lựa chọn thay thế hàng đầu nhờ lực lượng lao động trẻ và chính sách thu hút đầu tư nước ngoài chủ động. Khi chiến tranh thương mại Mỹ-Trung ngày càng trở nên căng thẳng, Việt Nam đã sẵn sàng sản xuất các dòng giày chạy cao cấp, trong khi Trung Quốc tập trung cho thị trường nội địa.

Thập niên 2020: Đại dịch COVID-19 đẩy nhanh quá trình dịch chuyển. Việc Trung Quốc đóng cửa biên giới làm lộ rõ sự phụ thuộc nguy hiểm, buộc các doanh nghiệp toàn cầu tăng tốc đầu tư vào Việt Nam để giảm thiểu rủi ro tương lai.

Xây dựng hệ sinh thái sản xuất nội địa

Hệ sinh thái sản xuất giày tại Việt Nam hiện nay đã đủ mạnh để vận hành độc lập tương đối. Điển hình là Jones & Vining – Một công ty Mỹ 90 năm tuổi chuyên sản xuất khuôn giày - đã đặt nhà máy tại Việt Nam từ năm 2011, sau khi theo chân các thương hiệu như Puma, Nike và Adidas. Giám đốc điều hành Jim Salzano của hãng này cho biết, chuỗi sản xuất giày ở Việt Nam “rất độc lập với Trung Quốc”, dù vẫn còn phụ thuộc vào một số nguyên liệu đầu vào nhập khẩu.

Ngành công nghiệp giày dép giờ đây góp phần tạo ra hàng triệu việc làm và cải thiện đời sống cộng đồng nơi các nhà máy được mở ra. Chia sẻ từ 1 công nhân làm việc trong nhà máy giày Việt Vinh, người đã làm việc trong ngành giày dép từ những năm 1995 cho hay: “Công việc ở ngành này đã mang lại thu nhập và thay đổi cuộc sống chúng tôi theo hướng tốt đẹp hơn.”

Ngành giày thể thao toàn cầu hiện là mô hình điển hình cho chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Đối với nhà đầu tư, Việt Nam không chỉ là điểm sáng trong ngành giày, mà còn là bàn đạp cho nhiều lĩnh vực sản xuất khác đang áp dụng chiến lược “Trung Quốc +1”.

Việc các thương hiệu toàn cầu dịch chuyển thành công sang Việt Nam càng khẳng định vai trò thiết yếu của quốc gia này như một trung tâm sản xuất hàng tiêu dùng an toàn, ít rủi ro.

Theo MKInS