Sáng 13/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam (Ban Chỉ đạo). Phiên họp nhằm đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và triển khai nhiệm vụ công tác trong thời gian tới.

Các giá trị ngoại sinh chiếm ưu thế sẽ làm giảm sức hấp dẫn của văn hóa dân tộc

Ghi nhận những kết quả đạt được song Tổng Bí thư, Chủ tịch nước thẳng thắn chỉ ra “4 khoảng trống” lớn trong phát triển văn hóa cần được nhận diện đầy đủ và sớm khắc phục.

Khoảng trống thứ nhất là sức hấp dẫn và năng lực lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trong môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng và nội dung số.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam

“Nếu không sớm khắc phục, các giá trị ngoại sinh sẽ ngày càng chiếm ưu thế, làm suy giảm sức hấp dẫn của văn hóa dân tộc và đặt ra thách thức mới đối với việc gìn giữ bản sắc, củng cố niềm tin và truyền thừa hệ giá trị Việt Nam”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Khoảng trống thứ hai là năng lực chuyển hóa di sản văn hóa thành nguồn lực dữ liệu, tri thức số, tài sản trí tuệ và sức sáng tạo quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ ra thực tế Việt Nam sở hữu hơn 40.000 di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 38 di sản được UNESCO ghi danh. Tuy nhiên, phần lớn kho tàng di sản ấy vẫn chưa được số hóa, chuẩn hóa và kết nối thành dữ liệu dùng chung.

Đây chính là khoảng trống cần được lấp đầy để biến vốn văn hóa thành sức mạnh mềm và động lực phát triển mới của đất nước, theo lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

Khoảng trống thứ ba là năng lực sáng tạo các sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh quốc gia còn hạn chế. Theo người đứng đầu Đảng, Nhà nước, đây là điểm nghẽn cần được tháo gỡ để biến văn hóa từ tài nguyên tiềm năng thành năng lực cạnh tranh thực tế của quốc gia.

Khoảng trống thứ tư là thể chế và hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa. Nghị quyết đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% vào năm 2045, trong khi tỷ trọng hiện nay mới chỉ đạt khoảng 4% GDP.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhận định khoảng cách ấy cho thấy chúng ta vẫn thiếu một hệ sinh thái đồng bộ về thể chế, thị trường, dữ liệu, nhân lực và cơ chế huy động nguồn lực để chuyển hóa sức sáng tạo văn hóa thành sức sản xuất mới và động lực tăng trưởng của quốc gia.

Đẩy mạnh xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số

Trên cơ sở thực tế vừa chỉ ra, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước quán triệt thêm “ba chuyển dịch lớn”.

Thứ nhất, chuyển từ tư duy coi văn hóa là một lĩnh vực phát triển sang xác lập văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là trụ cột của phát triển, động lực tăng trưởng mới.

Thứ hai, chuyển từ không gian văn hóa truyền thống sang phát triển văn hóa trong cả không gian thực và không gian số; xây dựng năng lực tự chủ về dữ liệu, nền tảng và nội dung văn hóa Việt Nam.

Ba là chuyển từ tư duy bảo tồn là chủ yếu sang kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và sáng tạo, để văn hóa không chỉ gìn giữ các giá trị truyền thống mà còn tạo ra tri thức mới, tài sản trí tuệ, sản phẩm, thị trường và sức mạnh mềm quốc gia.

Chỉ ra các nhiệm vụ trọng tâm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu hoàn thiện thể chế, tạo đột phá nhằm giải phóng sức sáng tạo của toàn xã hội, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển văn hóa.

Trong đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước định hướng huy động tối đa các nguồn lực trong và ngoài nhà nước để xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, có sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa trong thời kỳ mới.

Song song với đó, theo lãnh đạo Đảng, Nhà nước, cần đẩy mạnh xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số, nâng cao sức hấp dẫn và khả năng lan tỏa và bảo vệ các giá trị văn hóa Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu thực tế một bộ phận người dân, nhất là thế hệ trẻ, có xu hướng tiếp cận, ghi nhớ và hiểu biết nhiều hơn về văn hóa nước ngoài so với chính những giá trị văn hóa của dân tộc.

Nhấn mạnh điện ảnh, văn học, âm nhạc… không chỉ là hoạt động văn hóa, mà còn là những phương tiện quan trọng để kể câu chuyện Việt Nam với thế giới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu có cơ chế phát triển, đặt hàng, đầu tư có trọng điểm đối với các tác phẩm, sản phẩm văn hóa có chất lượng nghệ thuật cao, có khả năng tiếp cận công chúng lớn, có giá trị giáo dục, có khả năng cạnh tranh và lan tỏa quốc tế.

Bên cạnh đó, lãnh đạo Đảng, Nhà nước yêu cầu thúc đẩy chuyển hóa di sản và vốn văn hóa thành tri thức, tài sản trí tuệ, sản phẩm sáng tạo và nguồn lực cho giáo dục, khoa học, công nghệ, công nghiệp văn hóa và đổi mới sáng tạo.

Phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia, cũng là nhiệm vụ quan trọng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Chính phủ khẩn trương hoàn thiện và đưa vào vận hành hệ thống thống kê quốc gia về công nghiệp văn hóa; trong năm 2026 phải hình thành được số liệu gốc, phương pháp tính thống nhất và cơ chế công bố định kỳ.

Theo gợi mở của người đứng đầu Đảng, Nhà nước, mỗi địa phương trọng điểm chỉ lựa chọn một số ít lĩnh vực và không quá ba dự án dẫn dắt. Mỗi dự án phải làm rõ sản phẩm, doanh nghiệp thực hiện, nguồn vốn, thị trường, tài sản trí tuệ và đóng góp dự kiến vào GRDP, việc làm, xuất khẩu hoặc thu hút du lịch.

“Đến tháng 10, những địa phương như Hà Nội, TPHCM, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ phải xác định quỹ đất dành cho khu, trung tâm công nghiệp văn hóa, trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa và sáng tạo nội dung số”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nói và lưu ý các địa phương không xây dựng các mô hình giống nhau, mỗi trung tâm phải có chức năng khác biệt gắn với lợi thế, thị trường, chủ thể đầu tư và khả năng liên kết vùng.