Não bộ hưởng lợi từ game và các hoạt động sáng tạo

Trong nhiều năm, trò chơi điện tử thường bị gắn với định kiến tiêu cực, bị xem là nguyên nhân khiến người chơi xao nhãng học tập, công việc và các mối quan hệ xã hội.

Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học gần đây đang dần đưa ra những bằng chứng cho thấy cái nhìn này chưa đầy đủ. Khi được tiếp cận có kiểm soát và lựa chọn đúng thể loại, trò chơi điện tử không chỉ đơn thuần là hình thức giải trí mà còn có thể mang lại những tác động tích cực cho chức năng nhận thức của não bộ.

Một nghiên cứu quy mô lớn dựa trên phân tích dữ liệu não của hơn 1.400 người tham gia các hoạt động sáng tạo khác nhau như khiêu vũ, âm nhạc, nghệ thuật thị giác và chơi game chiến lược đã cho thấy sự khác biệt rõ rệt về khả năng nhận thức giữa các nhóm.

Kết quả cho thấy những người có kinh nghiệm với game hoặc thường xuyên tham gia các hoạt động sáng tạo sở hữu “tuổi não” trẻ hơn từ 4 đến 7 năm so với nhóm ít hoặc không tham gia những hoạt động này. Các nhà khoa học cho rằng sự kích thích liên tục về tư duy, vận động và xử lý thông tin là yếu tố quan trọng giúp duy trì sự linh hoạt của não bộ.

Đáng chú ý, lợi ích của trò chơi điện tử không chỉ xuất hiện ở những người chơi lâu năm. Ngay cả những người mới bắt đầu tiếp cận game cũng ghi nhận sự cải thiện về khả năng nhận thức chỉ sau vài tuần trải nghiệm, đặc biệt khi tham gia các trò chơi đòi hỏi tư duy chiến lược, lập kế hoạch và giải quyết vấn đề. Điều này cho thấy não bộ con người có khả năng thích nghi nhanh với những thử thách nhận thức mới, kể cả trong thời gian ngắn.

Trong một thí nghiệm cụ thể, nhóm nghiên cứu yêu cầu những người chưa từng chơi game học cách chơi StarCraft II, một trò chơi chiến lược thời gian thực nổi tiếng với yêu cầu cao về tư duy, phản xạ và khả năng quản lý thông tin. Trong khoảng 3 đến 4 tuần, mỗi người chơi trung bình khoảng 30 giờ. Kết quả cho thấy tốc độ lão hóa não có xu hướng chậm lại, trong khi các chỉ số về trí nhớ, khả năng tập trung và xử lý thông tin đều được cải thiện.

Tuy nhiên, các nhà khoa học lưu ý rằng không phải mọi thể loại trò chơi điện tử đều tạo ra tác động nhận thức tương đương. Các nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học nhận thức do nhóm của Giáo sư Daphne Bavelier và Giáo sư Shawn Green tại Đại học Rochester (Mỹ), công bố trên các tạp chí khoa học uy tín, cho thấy việc tham gia các trò chơi hành động nhịp độ cao có liên quan đến sự cải thiện chú ý thị giác có chọn lọc, tốc độ phản xạ và khả năng xử lý thông tin hình ảnh.

Khi được tiếp cận đúng cách và đặt trong một lối sống cân bằng, game có thể trở thành một công cụ hỗ trợ tích cực cho sức khỏe nhận thức - Ảnh: Internet

Trong các thí nghiệm này, game hành động góc nhìn thứ nhất được sử dụng như một công cụ huấn luyện nhận thức, qua đó cho thấy vai trò của đặc tính tốc độ và cường độ kích thích thị giác. Trên cơ sở đó, các nhà nghiên cứu cho rằng những trò chơi hiện đại cùng nhóm thể loại, bao gồm cả các tựa game phổ biến hiện nay, có thể sở hữu tiềm năng tác động tích cực tương tự nếu được sử dụng với thời lượng phù hợp.

Người chơi thường xuyên phải theo dõi nhiều mục tiêu cùng lúc và đưa ra quyết định nhanh trong môi trường thay đổi liên tục. Nhờ đó, nhóm người chơi thể loại này thường có khả năng phản ứng nhanh và phân biệt chi tiết hình ảnh tốt hơn so với nhóm không chơi game.

Bên cạnh đó, các trò chơi giải đố và trí tuệ như Tetris, Portal hay The Witness được đánh giá cao về khả năng kích thích tư duy không gian, trí nhớ ngắn hạn và kỹ năng giải quyết vấn đề. Trong đó, Tetris từng được nhiều nghiên cứu chỉ ra có liên quan đến việc cải thiện khả năng xoay chuyển hình ảnh trong não, một kỹ năng quan trọng trong học tập và các lĩnh vực kỹ thuật.

Các trò chơi nhập vai như The Legend of Zelda, Final Fantasy hay Skyrim cũng mang lại những tác động tích cực nhất định. Việc theo dõi cốt truyện dài, quản lý nhiệm vụ và đưa ra lựa chọn giúp người chơi rèn luyện tư duy dài hạn, khả năng lập kế hoạch và thậm chí là sự đồng cảm, khi họ đặt mình vào vai nhân vật và tương tác với thế giới ảo có chiều sâu.

Ngoài ra, những trò chơi mô phỏng thể thao như FIFA, NBA 2K hoặc các game lái xe giúp cải thiện khả năng phối hợp giữa tay và mắt, cảm nhận không gian và thời điểm hành động. Các kỹ năng này được cho là có mối liên hệ với sự cải thiện phản xạ vận động trong đời sống thực, đặc biệt ở người trẻ.

Chơi game cần cân bằng theo góc nhìn chuyên gia tâm lý

Bên cạnh các dữ liệu khoa học, góc nhìn từ giới tâm lý học góp phần làm rõ hơn vai trò của trò chơi điện tử trong đời sống hiện đại.

Aaron Seitz - giáo sư tâm lý học và Giám đốc Trung tâm Brain Game tại Đại học Northeastern của Mỹ - cho rằng, chơi game giúp con người rèn luyện các kỹ năng nhận thức trong những môi trường mô phỏng phức tạp. Theo ông, thông qua việc chơi game, não bộ được đặt vào những tình huống đòi hỏi khả năng thích nghi, ra quyết định và xử lý thông tin liên tục, tương tự như nhiều hoạt động trong đời sống thực.

Cùng quan điểm, C. Shawn Green - nhà tâm lý học tại Đại học Wisconsin của Mỹ - từng nhận định rằng trò chơi điện tử có thể thay đổi bộ não theo cách tương tự như khi con người học đọc chữ hoặc chơi một nhạc cụ. Theo ông, việc tập trung cao độ khi chơi game giúp kích hoạt các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng, từ đó củng cố những mạch thần kinh liên quan đến tư duy, chú ý và nhận thức.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng sự thay đổi trong cách xã hội nhìn nhận game đang diễn ra một cách chậm rãi. Dù ngày càng nhiều người trưởng thành cùng với trò chơi điện tử và coi đây là một phần của đời sống văn hóa, vẫn còn không ít ý kiến cho rằng chơi game là lãng phí thời gian so với những hoạt động khác như nấu ăn, gặp gỡ bạn bè hay theo đuổi các sở thích cá nhân.

Vấn đề không nằm ở bản thân trò chơi điện tử mà ở cách con người sử dụng nó. Chơi game không bị xem là tiêu cực nếu người chơi là một cá nhân toàn diện, có trách nhiệm và biết sắp xếp thời gian hợp lý. Ngược lại, khi game trở thành hoạt động duy nhất, lấn át học tập, công việc và các mối quan hệ xã hội, những hệ lụy tiêu cực mới bắt đầu xuất hiện.

Trò chơi điện tử có thể hỗ trợ phát triển tư duy, phản xạ và khả năng giải quyết vấn đề, đặc biệt ở thanh thiếu niên và người trẻ. Tuy nhiên, lợi ích này chỉ phát huy khi người chơi kiểm soát tốt thời gian, lựa chọn nội dung phù hợp với lứa tuổi và không để game ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập và công việc.

Từ các nghiên cứu khoa học và ý kiến chuyên gia, có thể thấy trò chơi điện tử không hoàn toàn vô bổ như nhiều định kiến trước đây. Khi được tiếp cận đúng cách và đặt trong một lối sống cân bằng, game có thể trở thành một công cụ hỗ trợ tích cực cho sức khỏe nhận thức, đồng thời vẫn giữ được vai trò giải trí trong đời sống hiện đại.

1thegioi.vn