Sau hơn hai thập kỷ đồng hành cùng Musk, nhà đầu tư kín tiếng này đang đứng trước cơ hội sở hữu khối tài sản trị giá hàng chục, thậm chí hơn 100 tỷ USD.

Bỏ túi trăm tỷ USD từ IPO SpaceX

Antonio Gracias, một nhà đầu tư vốn tư nhân điển trai đến từ Detroit (Mỹ), gặp Elon Musk thông qua mạng lưới quan hệ ở Thung lũng Silicon vào đầu những năm 2000. Không lâu sau đó, Gracias đã cho Musk vay 1 triệu USD trong giai đoạn đầu thành lập Tesla, khi doanh nghiệp này đang bên bờ vực phá sản.

Kể từ đó, cả hai trở thành những người bạn thân thiết. Gracias từng là phù rể trong đám cưới của ông Kimbal Musk, em trai của tỷ phú Elon Musk. Gia đình hai bên thường xuyên đi nghỉ cùng nhau, cùng đón các dịp lễ và thậm chí còn tới hòn đảo riêng của ảo thuật gia David Copperfield tại Bahamas.

Sau hơn hai thập kỷ đồng hành cùng tỷ phú Elon Musk, Antonio Gracias đang đứng trước cơ hội sở hữu khối tài sản trị giá hàng chục, thậm chí hơn 100 tỷ USD.

Ông Gracias cũng đồng hành cùng tỷ phú Musk trong gần như mọi dự án kinh doanh. Ông từng ngồi trong hội đồng quản trị của Tesla, nơi ông giữ vai trò giám đốc độc lập hàng đầu suốt 8 năm, cũng như tại SpaceX, SolarCity, Neuralink và The Boring Company. Công ty của ông, Valor Equity Partners, là một trong những nhà đầu tư tổ chức đầu tiên của Tesla và đã rót vốn vào hầu hết các doanh nghiệp do tỷ phú Musk sáng lập.

Thậm chí, ông Gracias còn "theo chân" ông Musk vào chính quyền liên bang Mỹ, đảm nhận vai trò tại Bộ Hiệu quả Chính phủ trước khi từ chức vào tháng 7/2025, trong bối cảnh bị giám sát vì quản lý 2 tỷ USD tài sản quỹ hưu trí công trong khi đang là nhân viên chính phủ.

Giờ đây, khi SpaceX chuẩn bị thực hiện đợt IPO được dự báo lớn nhất lịch sử, sự đồng hành bền bỉ của Gracias dường như sắp được đền đáp.

Các thực thể thuộc hệ sinh thái Valor hiện nắm giữ hơn 500 triệu cổ phiếu loại A của SpaceX, tương đương khoảng 7,3% công ty, giúp Gracias trở thành cổ đông cá nhân lớn thứ hai sau Elon Musk. Với mức định giá 1.750 tỷ USD mà SpaceX đang hướng tới, số cổ phần của Gracias sẽ trị giá khoảng 90 tỷ USD. Nếu định giá đạt 2.000 tỷ USD, con số này có thể vượt 140 tỷ USD. Trong mọi kịch bản, thương vụ IPO này đều đủ sức đưa ông vào nhóm 50 người giàu nhất thế giới.

Và ông cũng đang kiếm được số tiền đó theo một cách khác.

Cấu trúc tài chính bất thường tại SpaceX

Theo hồ sơ S-1 của SpaceX, vào tháng 10 năm ngoái, một công ty con của xAI mang tên CTC đã ký thỏa thuận thuê thiết bị với Valor liên quan tới hạ tầng AI, cụ thể là các GPU dùng để vận hành trung tâm dữ liệu của xAI. (Khi đó xAI vẫn là công ty độc lập của Musk; tới tháng 2, doanh nghiệp này đã được sáp nhập vào SpaceX).

Đến tháng 1, CTC ký hợp đồng thuê thứ hai với Valor. Tháng 4, hợp đồng thứ ba được hoàn tất.

Tổng cộng, ba thỏa thuận này buộc công ty phải thanh toán cho Valor gần 20 tỷ USD trong suốt thời hạn hợp đồng. Đáng chú ý, SpaceX đứng ra bảo lãnh các khoản thanh toán, đồng nghĩa nếu công ty con của xAI mất khả năng chi trả, SpaceX sẽ phải gánh trách nhiệm.

Bản thân cơ chế bảo lãnh này đã là điều bất thường. Nó cho thấy xAI không thể tự huy động nguồn tài chính quy mô lớn bằng uy tín tín dụng riêng và cần công ty mẹ đứng ra hỗ trợ. Hồ sơ mới cũng cho thấy xAI đang gánh khối nợ lớn, bao gồm trái phiếu cao cấp có bảo đảm với lãi suất lên tới 12,5% - mức lãi suất thường chỉ áp dụng với các bên vay đang gặp khó khăn tài chính, phản ánh việc công ty khó tiếp cận các kênh huy động vốn thông thường.

Một khi SpaceX niêm yết công khai, toàn bộ nghĩa vụ tài chính đó sẽ được chuyển sang các cổ đông đại chúng, tức những người sẽ phải gánh hàng tỷ USD trách nhiệm phát sinh từ các thỏa thuận được ký khi công ty còn là doanh nghiệp tư nhân.

Cho tới nay, các công ty thuộc Valor đã thu về khoảng 885 triệu USD từ các hợp đồng thuê trong năm 2025 và thêm 857 triệu USD chỉ trong 2 tháng đầu năm 2026.

Cấu trúc giao dịch này bất thường tới mức công ty kiểm toán của SpaceX là PwC từ chối xem đây là hợp đồng thuê thông thường, thay vào đó gọi là một “giao dịch bán và thuê lại thất bại”.

Trong một giao dịch bán và thuê lại điển hình, một bên bán tài sản cho bên còn lại rồi thuê lại chính tài sản đó để tiếp tục sử dụng. Trong trường hợp này, điều đó có nghĩa công ty con CTC của xAI đã “bán” các GPU cho Valor rồi thuê lại để sử dụng tại trung tâm dữ liệu của mình.

Tuy nhiên, để được coi là một giao dịch bán thực sự, Valor phải nắm quyền kiểm soát đối với số GPU này. Theo đánh giá của PwC, các điều khoản thỏa thuận khiến CTC vẫn duy trì quyền kiểm soát thực tế với tài sản, biến Valor về bản chất chỉ giống như một bên cho vay thông thường, còn GPU đóng vai trò tài sản thế chấp.

Nói cách khác, SpaceX và xAI đã thiết kế cấu trúc giao dịch theo cách mà, nếu được chấp nhận, khoản tài trợ này sẽ không xuất hiện trên bảng cân đối kế toán của SpaceX. Nhưng PwC dường như không chấp nhận cách xử lý đó. Các kiểm toán viên kết luận đây thực chất là các khoản vay chứ không phải hợp đồng thuê và buộc SpaceX phải ghi nhận khoản nợ liên quan.

Hiện khoản nợ 9 tỷ USD đang nằm trên bảng cân đối kế toán của SpaceX dưới dạng khoản nợ với bên liên quan phải trả cho công ty của một thành viên hội đồng quản trị SpaceX.

Cả Valor Equity Partners lẫn SpaceX đều không phản hồi yêu cầu bình luận từ Fortune.